Asertywność – co to naprawdę znaczy?

Ania przygląda się czerwonej sukience, która smętnie wisi na drzwiach szafy. Miała ją na sobie tylko raz, a teraz Magda chce ją pożyczyć. Są przyjaciółkami więc nie powinna się zastanawiać. A jednak prośba Magdy wprawiła ją w zakłopotanie. Znają się kilka lat i Ania wie, że przyjaciółka nie szanuje swoich ubrań, gdy je poplami albo zniszczy, po prostu dostaje od rodziców nowe. 

Dla Ani ciuchy też nie są najważniejsze, ale chce żeby służyły jak najdłużej. A tę czerwoną sukienkę dostała od taty i teraz jest dla niej jedną z najważniejszych pamiątek. I nie ma pojęcia co zrobić z prośbą Magdy. Kiedy telefon znów wibruje ogarnia ją frustracja i panika. Dlaczego Magda nie może iść na tę głupią randkę w jednej ze swoich sukienek?! Jeśli jej odmówi albo obróci wszystko w żart- wyjdzie na samolubną zołzę. A może nawet Magda zarzuci jej zazdrość? Może też pożyczyć sukienkę Magdzie, choć wcale nie ma na to ochoty, a później jeszcze stresować się przez cały wieczór. Co robić?

Złość, zakłopotanie, a nawet poczucie bezradności – oto emocje, które odczuwamy w takich sytuacjach. Co można z nimi zrobić? Jak wyrazić swoje uczucia i potrzeby, gdy pojawia się tego rodzaju frustracja? Niektórzy radzą sobie dławiąc emocje, pogrążając się w milczeniu i ogarniającej ich irytacji – to strategia osób uległych, które zgadzają się na wszystko, bo boją się reakcji drugiej strony. Inni reagują nieprzyjemnie, zdarza im się wyśmiać lub upokorzyć drugą osobę – to strategia, która wiąże się z agresją. Również niezbyt skuteczna. Istnieje jednak lepszy sposób! Asertywność.

Asertywność to narzędzie służące, by Twoje relacje z ludźmi stały się bardziej równorzędne. To wybieranie równości jako stylu postępowania i utwierdzanie w poczuciu własnej wartości zarówno siebie jak i drugiego człowieka. Takie podejście do relacji międzyludzkich szanuje każdego, pomagając słabszym wyrównać szanse i wyrażać siebie, a jednoczenie uwzględniać prawa innych. Co więcej, pozwala zarówno komunikować swoje pozytywne uczucia jak i bronić własnego zdania. 

Asertywność często mylona jest z agresją, a to zupełnie różne zachowania. Asertywność nie polega na pomiataniu innymi ludźmi, kwestionowania ich praw czy znęcania się nad nimi. Asertywność to troska o równe prawa każdego człowieka. Wiele osób ma skłonność do utożsamiania asertywności z umiejętnością odmawiania. Choć ta umiejętność to ważny jej aspekt, sama asertywność oznacza znacznie więcej. 

Czym jest asertywność

Asertywna autoekspresja to bezpośrednie, zdecydowane, pozytywne, a kiedy to konieczne – wytrwałe działanie sprzyjające równości w relacjach międzyludzkich. Asertywność umożliwia nam działanie w naszym najlepszym interesie, stawanie we własnej obronie bez nadmiernego lęku oraz swobodne i szczere wyrażanie naszych potrzeb i uczuć (przywiązania, miłości, przyjaźni, niezadowolenia, irytacji, złości, żalu, smutku). 

Wielu ludzi mia skłonność do reagowania w trudnych sytuacjach w sposób mało asertywny i jeszcze długo po wszystkim rozważa, jakie zachowanie byłoby najwłaściwsze. Inni z kolei zachowują się agresywnie, pozostawiając po sobie bardzo nieprzyjemne wrażenie, czego później często żałują. Poszerzając repertuar bardziej stosownych, asertywnych zachowań, będziesz mógł w różnorodnych sytuacjach reagować właściwie i skutecznie. 

Przeszkody na drodze do asertywnych zachowań

Trzy największe przeszkody w asertywnej autoekspresji:

 – nie wierzysz, że masz prawo do asertywności

– wyczuwasz silny lęk lub niepokój w związku z asertywną reakcją

– brakuje ci umiejętności skutecznej autoekspresji.

Zapamiętaj: każdy człowiek ma prawo wyrażać siebie i swoje potrzeby oraz czuć się z tym dobrze, a nie bezsilny czy winny, dopóty, dopóki nie krzywdzi innych. 

W rodzinie, dzieci które decydują się otwarcie bronić swoich praw, często spotykają się z gwałtownymi zakazami „nie mów do matki w ten sposób”, „nie bądź bezczelna”. Oczywiście rodzicielskie nakazy nie pomagają w wykształceniu asertywności. Podobnie jest w szkole. Nauczyciele nierzadko utrudniają dochodzenie swoich praw. Ciche, grzeczne dzieci, które nie kwestionują autorytetów, są nagradzane. Podczas gdy te, które uparcie opierają się systemowi, spotykają się ze stanowczą reakcją. 

Tymczasem asertywność jest kluczową umiejętnością społeczną. To narzędzie, dzięki któremu Twoje relacje z ludźmi staną się równorzędne. Jeśli jesteś jak większość ludzi, Twoja moc jest codziennie osłabiana – w domu, w szkole, w sklepie, na towarzyskich spotkaniach. Czasem bardziej, innym razem mniej. Wielu z nas czuje się zagubionych, nie wiedząc jak postąpić w różnych sytuacjach. Co robisz gdy:

– chcesz odmówić spełnienia czyjejś prośby?

– koleżanka obraża Cię w gronie innych znajomych?

– mama jest wobec Ciebie opryskliwa, bo miała trudny dzień w pracy?

– brat podstępem zrzuca na Ciebie obowiązki domowe?

– nauczyciel żartuje z Ciebie na lekcji?

– musisz wykonać telefon do nieznajomej osoby?

– inni widzowie rozmawiają zbyt głośno podczas seansu w kinie?

– chcesz otwarcie wyrazić miłość i uznanie?

– wychowawca nadmiernie angażuje Cię w różne projekty pozalekcyjne?

W tych i wielu podobnych sytuacjach wszyscy potrzebujemy dobrych sposobów reagowania, które uzmysłowią innym ludziom, gdzie przebiegają nasze granice. 

Jak rozumieć asertywność

Asertywne zachowania wciąż wydają Ci się mglistym pojęciem? Nic dziwnego, to wciąż mało popularna postawa, dlatego spieszymy z wyjaśnieniami:

– bycie bezpośrednim, zdecydowanym, pozytywnym oraz wytrwałym – oznacza, że wyrażasz swoje myśli i uczucia spontanicznie, bezpośrednio wobec osoby, której to dotyczy, na tyle stanowczo, że twój przekaz jest jasny i na tyle wytrwale, że inni widzą, iż traktujesz sprawę poważnie

– sprzyjanie równości w relacjach międzyludzkich – oznacza traktowanie w jednakowy sposób każdej ze stron, przywracanie równowagi sił poprzez dodawanie energii słabszym i dbanie o to, żeby w danej relacji wszyscy zyskali i nikt nie stracił

– działanie w swoim najlepszym interesie odnosi się do zdolności podejmowania samodzielnych decyzji dotyczących pracy, relacji z ludźmi, stylu życia i planowania czasu, do przejmowania inicjatywy w podejmowaniu rozmowy i organizowaniu różnych przedsięwzięć, do zaufania do własnych sądów, wyznaczania celów i pracy nad ich osiągnięciem, proszenia innych o pomoc i uczestniczenia w życiu społecznym

– stawanie we własnej obronie wiąże się z mówieniem nie, wyznaczaniem granic czasu i energii poświęconych innym, reagowanie na krytykę, poniżanie lub złość, a także wyrażanie, wspieranie i bronienie własnego zdania

– korzystanie z własnych praw odnosi się do komptenecji obywatela, konsumenta, członka grupy szkolnej oraz uczestnika wydarzeń publicznych, które wiążą się z wyrażaniem swojej opinii, z pracą nad zmianą oraz reagowaniem na łamanie praw – własnych lub cudzych

– nienaruszanie praw innych ludzi oznacza cechujące się wymienionymi powyżej właściwościami wyrażanie siebie bez nieuczciwego krytykowania innych, bez sprawiania im bólu, bez ich wyzywania i poniżania, bez manipulowania ludźmi oraz bez ich kontrolowania

– swobodne i szczere wyrażanie swoich potrzeb i uczuć oznacza, że potrafisz nie zgodzić się z czymś osądem, okazać złość, przywiązanie lub przyjaźń, przyznać się do lęku lub strachu, wyrazić ugodę lub wsparcie i być spontaniczny – bez odczuwania przykrego niepokoju

Kto zyskuje na asertywności?

Asertywne zachowanie to pozytywne dowartościowanie siebie, które dowartościowuje także innych. Przynosi satysfakcję i wpływa na poprawę jakości relacji z ludźmi. A to nie wszystko! Badania wskazują, że do bezpośrednich skutków korzyści wynikających z autoekspresja należą: poprawa samooceny, obniżenie lęku, pokonanie depresji, większy szacunek ze strony innych ludzi, osiąganie większej liczby życiowych celów, lepsze rozumienie samego siebie i poprawa skutecznego porozumiewania się z innymi. 

Ania powiedziała Magdzie wprost, że czerwona sukienka ma dla niej wartość emocjonalną, to pamiątka po tacie i dlatego nie chce jej pożyczać. W zamian zaproponowała niebieską, równie ładną, w której Magda na randce czuła się świetnie.